جشن ایاثرم گاه
روز اشتاد تا روز انارم از ماه مهر برابر یا 25 – 20 مهر
نام این گاهنبار از واژه اوستایی ایاثریمه یعنی آغاز سرمای زمستان گرفته شده است و زمان برگزاری آن در زندگی کشاورزی و دامپروری ، هنگامی بوده که گله های گوسفند از چراگاه های تابستانی به محل اسکان زمستانی خود بازگشته اند . این «گاه» در باور سنتی زرتشتیان نیز هنگامی است که خداوند ، گیاهان و رستنی ها را آفریده است .
این گاهنبار نیز اکنون همانند گاهنبارهای چهره های دیگر و با همان شیوه های سنتی در تهیه خوراک ها و سفره ای که گسترده می شود ، در خانه یا تالار های عمومی برگزار می شود .
با عرض پوزش وبلاگ مدتی است که بروز نشده است اما بزودی شروع به کار خواهم کرد .
با عرض پوزش از همه علاقه مندان به فرهنگ
ایران و طرفداران این وبلاگ . بنا به دلایلی من مدتی است که نتوانسته ام مطلبی
جدیدی برای شما عزیزان بنویسم . امیدوارم که این بنده را با لطف فراوانی که دارید
می بخشید . اکنون با جشن شهریورگان بروز هستم . شاد باشید ...
جشن شهریور گان
روز شهریور از ماه شهریور برابر با 30 مرداد
واژه شهریور ، در اوستا به صورت خشتره وئیریه آمده است که شهریاری نیرومند و مینوی معنی می دهد ، در گاهشماری سی روزه زرتشتیان ، چهارمین روز در هر ماه شهریور نام دارد . در هر سال هنگامی که در ماه شهریور ، روز شهریور فرا می رسد ، آن روز جشن شهریورگان نامیده می شود . از برگزاری مراسم این جشن در ایران باستان نیز اطلاع زیادی در دست نیست . در برگزاری جشن شهریورگان ، اکنون مانند جشن های ماهیانه دیگری که زرتشتیان دارند ، در بسیاری از شهرها و روستاها ، بهدینان در محل های عمومی و تالار ها گرد هم می آیند ، نیایش همگانی برپا می دارند و سپس با برنامه های شاد و سرگرم کننده جشن گرامی شهریورگان را به پایان می برند .
ادامه از مطلب قبل
شایان یاد آوری است کسی که مسئول شستن پای عروس و داماد با شیر و مور را به عهده دارد ، در پایان کار هدیه ای نیز از داماد دریافت می کند .
در مراسم پاتختی ، خویشان و آشنایان عروس و داماد حضور می بابند ، نخست به همه آب و آینه و گلاب و سپس نقل ، شربت و شیرینی داده می شود .
از آنجایی که در آیین زناشویی زرتشتیان ، مهریه مرسوم نیست ، جهیزیه با مفهوم رایج آن جایی ندارد ، پدر و مادر عروس بر خود بایسته می دانند که تنها لوازم شروع زندگی شاده زناشویی زا برای دختر خود فراهم سازند ، بنابراینآشنایان و خویشان ، در مراسم پاتختی ، با هماهنگی و رایزنی قبلی شرکت می کنند و بسیاری از اثاث و لوازم مورد نیاز عروس و داماد را فراهم می آورند .
به هنگام دادن هدایا ، نخست ، مادر عروس و داماد ، هدایای خود را به آنان پیشکش می کنند . آنها پیشکشی خود را داخل سینی بزرگ مسی (مجمع) می چینند و روی سینی را با پارچه های سبز رنک می پوشانند . هدیه ها به طور معمول شامل کله قند سبز ، پارچه ، لباس ، و زیورهای طلا و نقره است که مادر عروس به داماد و نزدیکان او تقدیم می کند . پس از آن مادر داماد نیز به عروس و نزدیکان وی به همان شکل هدیه می بخشد .
پیشکش های مراسم پاتختی را همراه با شاخه های سرو ، مخلوطی از برگ های آویشن ، دانه های سنجد و نقل و با گفتن هابیرو شاباش در دست های هدیه گیرنده قرار می دهند . پس از آن نوبت به خویشان و آشنایان می رسد . آنان نیز هدایای خود را به عروس و داماد پیشکش می کنند . مراسم پاتختی با ترانه شادی ادامه می یابد و با خوردن شام ، شادباش گویی و آرزوی خوشبختی برای عروس و داماد ، این آیین به پایان می رسد .
منبع : کتاب از نوروز تا نوروز – کورش نیکنام
این مطلب آخرین مطلب از مراسم آیین زناشویی بود .
پاتختی
در پسین یا غروب فردای عروسی ، مراسم پاتختی انجام می گیرد . در بسیاری از روستاهی زرتشتی نشین ، پیش از شروع آیین پاتختی هنوز هم داماد را به سر جوی و سرچشمه آب روان می برند .
در انجام این رسم کهن ، موبد با هماهنگی قبلی به خانه عوس و داماد می آید . داماد ، دهموبد و چند تن از مردان دیگر از خویشان با موبد ، به کنار یکی از چشمه ها یا جوی آب روان می روند . آنها با خود ظرفی از شیر که مقداری برگ خشک آویشن و گلبرگ گل سرخ ریخته اند به همراه می برند . در کنار جوی آب روان ، موبد که لباس سپید بر تن دارد رو به سوی روشنایی خورشید در کنار داماد که کلاه بر سر دارد می ایستد . همراهان نیز در دو سوی جوی آب یا چشمه می ایستند .
موبد ، اوستای آبزور (بخشی از خرده اوستا که در ستایش آب سروده شده است) می سراید و همراه با گفتن واژگانی از اوستا ، مقداری از شیر را در آب روان می ریزند . حاضران پس از پایان اوستا خوانی به خانه بر می گردند . در همان زمان ، عروس با چند بانوی دیگر به پشت بام می رود . عروس دولگی که در آن برگ خشک آویشن و دانه های سنجد ریخته اند در دست می گیرد و هنگامی که داماد از کنار جوی آب یا چشمه بر می گردد ، مقداری از آویشن و سنجد را بر می دارد و از پشت بام بر سر و دوش داماد و همراهان می ریزد . در غریو شادی و هابیرو شاباش ، داماد ، میهمانان و همراهان به خانه وارد می شوند . عروس و همراهان نیز از بام خانه پایین می آیند و مادر داماد در پایین پله ها ، هدیه ای به عروس خود می دهد .
پیش از آنکه میهمانان به مراسم پاتختی بیایند ، بانوان خانواده عروس ، ظرفی از شیر را فراهم می کنند ، ساقه های از گیاه سبز مور را از دشت می چینند و با مقداری گلاب خانه داماد می آورند .
با شروع آیین پاتختی ، عروس و داماد در کنار هم می نشینند . عروس انگشتان یکی از پاهای خود را روی پای داماد می گذارد . خواهر عروس یا یکی از بستگان وی ، انگشتان ، پشت و کف پای عروس و داماد را با شیر و مور می شوید . سپس آنها را با گلاب شستشو می دهد ، آنگاه با حوله ای پاها را تمیز و خشک می کند . او باور دارد که یک رنگی در زندگی عروس و داماد افزون و جاوید خواهد شد ، مهر و دوستی در زندگی و پویایی و پایندگی در پیوند زناشویی آنان گسترش خواهد یافت .
ادامه دارد ...
منبع : کتاب از نوروز تا نوروز – کورش نیکنام
حنابندانخانواده داماد ، لوازم مربوط به حنابندان را با يك دسته گل سبد گل ، به خانه عروس مي برند . مادر عروس ، پيش پاي خانواده داماد پاي خانواده داماد ، آتش مي افروزد و شيريني خوري نقره اي كه در آن نقل و شيريني وجود دارد ، يا ظرف ديگري از جنس نقره را به داماد پيشكش مي كند سپس ورود خانواده داماد را به شادماني خوش آمد مي گويد .
همه با شربت ، شيريني و شام پذيرايي مي شوند . آنگاه يكي از بستگان داماد ظرف حنا را پيش همه مي برد ، هر نفر مقدار كمي از آن را به كمك قاشق بر كف دست خود مي گذارد و آنرا به كف دست ديگر مي مالد ، سپس با دستمالي حنا را از كف دست خود پاك مي كند .
در زمان گذشته حنابندان در حمام انجام مي گرفته است . خانواده داماد ، كتيرا ، صابون ، حنا و هر آنچه را كه براي استحمام لازم بود به حمام مي بردند . بستگاني كه با آنها در حمام همراه بودند ، اربونه مي زدند ، ترانه مي خواندند و شادباش مي گفتند . پس از شستشوي بدن در حمام ، حنا را به كف دستها مي ماليدند سپس آنرا پاك مي كردند و بدن را شستشو مي دادند .
در برخي از روستاها و شهرهاي زرتشتي نشين ، مراسم دست بوسي نسز انجام مي گرفت . بامداد روز پس از عروسي ، داماد به همراه برادر بزرگتر ، دايي ، عمو و چند تن از بستگان خويش براي سپاسگزاري به خانه پدر زن خود مي رفت .
در اين مراسم از سوي خانواده ميزبان ، نخست با آيينه و گلاب ، سپس با شربت و شيريني مورد استقبال و پذيرايي واقع مي شدند . داماد ، هديه اي را كه اغلب انگشتري بود به عنوان شير بها به مادر زن خود تقديم مي كرد و آنگاه دست و روي پدر و مادر همسر خود را مي بوسيد و با همراهان باز مي گشتند .
مراسم پیر نارکی
روز مهر تا روز ورهرام از ماه مرداد برابر با 12 – 16 امرداد
در فاصله 55 کیلو متری بخش شرقی استان یزد ، زرتتشیان نیایشگاه دیگری دارند که به آن نارکی می گویند .
این نیایشگاه در غرب شهرستان مهریز و در دامنه کوه بلندی از سنگهای آهکی سیاه واقع شده ست . محل اصلی نیایشگاه در پایین کوه و در خیله های که محل اقامت و استراحت اند در دامنه های بالاتر قرار دارند . در این نیایشگاه چشمه آبی وجو دارد که آب خروجی آن در آب انبار و استخر پیر نگهداری می شود تا به مصرف آشامیدن و آبیاری درختان و فضای سبز برسد .
زرتشتیان یزد و شهرهای دیگر ایران ، از روز مهر تا روز ورهرام از ماه امرداد در این نیایشگاه حاضر می شوند و به پرستش پروردگار می پردازند .
بعضی در باور سنتی خود اعتقاد دارند که پیر نارکی محل جان باختن و ناپدید شدن نازبانو عروس فرمانروای پارس است .
مراسمی که در پیر ناکی برگزار می شود نیز مانند آداب و رسوم نیایشگاه های دیگر است .
زرتشتیان در این نیایشگاه ، به نیایش خداوند جان و خرد می پردازند و برنامه های آواز ، موسیقی و شادمانی همگانی برپا می دارند . سرپرستی و نگهداری این نیایشگاه و هماهنگی در برگزلری مراسم پنج روز ویژه نارکی را انجمن زرتشتیان کوچه بیوک یزد بر عهده گرفته است . این انجمن و شماری از خیراندیشان ، چند سالی است با تدارک و سامان دهی برنامه های فرهنگی ، همزمان با روزهای نیایش پیر نارکی ، به تشویق فرزندان زرتشتی در درس و تحصیل آنان پرداخته است .
منبع : کتاب از نوروز تا نوروز – کورش نیکنام
ادامه از مطالب آیین زناشویی(عروسی زرتشتیان) :
داماد ، سکه هایی به عروس پیشکش می کرد تا اجازه دهد دستمال سبز را خود از روی چهره او کنار بزند ، با هویدا شدن چهره عروس ، همه هابیرو شاباش می گفتند و شربت آماده شده از تخم شربتی و هل می آشامیدند و جشن عروسی را به پایان می رساندند .
اکنون نیز در برخی از روستاها ، جشن عروسی به همین شیوه برگزار می گردد ولی در شهر های بزرگ ، این جشن در یک تالار یا یک سالن و با حضور بستگان عروس و داماد در کنار هم اجرا می شود . در ان جشن عروس و داماد با هم شرکت می کنند و مراسم با همان شیوه در یک محل انجام می شود و در پایان با بریدن کیک عروسی به پایان می رسد .
در بین زرتشتیان کرمان ، هنگامی که چند روزی از نامزدی گذشت ، عروس برای نخستین بار به خانواده داماد دعوت می شود . خانواده عروس آش رشته ای را که از قبل تهیه کرده اند با خود به خانه داماد می برند . برخی از خانواده ها نیز شیرینی به نام رشته برشته تهیه می کنند و با خود برای خانواده داماد به ارمغان می برند .
زرتشتیان کرمان برای تهیه شیرینی رشته برشته ، ابتدا آرد برنج را با مقداری آب مخلوط می کنند و آن را از پارچه نازکی عبور می دهند و در ظرفی می ریزند . سپس انگشتان دست خود را به داخل این مخلوط فرو می برند . مقداری از آنرا که به انگشتان چسبیده است با حرکت دست به پشت سینی مسی می ریزند تا شبکه ای رشته ای بوجود آید . آنگاه پس از خشک شدن رشته ها ، آنرا در روغن داغ ماهی تابه می اندازند و پس از چند لحظه بیرون می آورند و روی آن را مخلوط پودر قند و هل می پاشند . بدین ترتیب شیرینی رشته برشته آماده را در سینی می چینند ، روی آنرا با پارچه سبز می پوشانند و با آش رشته ، چراغ روشن و برخی ظروف لازم به خانه داماد می برند . پیش از وارد شدن به خانه داماد ، آتش افروخته می شود و هدیه ای نیز از سوی مادر داماد به عروس تقدیم می گردد . نخست شربت و شیرنی به همه داده می شود و آنگاه مادر عروس آش رشته را در بشقاب می ریزد و به همه تعارف می کند .
منبع : کتاب از نوروز تا نوروز – کورش نیکنام